Środa, 08 kwietnia 2020 r. | imieniny: Dionizego, Cezaryny

STAŚKO Paweł (1892 - 1943)
STAŚKO Paweł (1892 - 1943).

Pisarz, dramaturg, poeta, autor ponad trzydziestu książek oraz sztuk teatralnych. Jego twórczość porusza szeroką problematykę począwszy od wojen (I wojny światowej i wojny polsko – bolszewickiej), poprzez tematykę religijną po zagadnienia natury miłosno – obyczajowej. Popularny w swojej twórczości w okresie międzywojnia. Niektóre jego pozycje książkowe, jak powieści „Szalona sielanka” i „Sabath życia” czy zbiór nowel „Odaliska” doczekały się kilku wznowień.
Urodził się 15 stycznia 1892 roku w Borzęcinie w rodzinie chłopskiej. Mieszkał wraz z żoną Felicją z Sekułowiczów w istniejącym do dzisiaj po prawej stronie rzeki Uszwicy budynku, nazywanym dzisiaj potocznie od miejsca zamieszkania literata "Staśkówką". Był pisarzem niezwykle płodnym, skoro w okresie od 1917 roku "Sabath życia" do 1938 "Tęcza dwóch krain" wydanych zostało ponad trzydzieści jego utworów.
Jego utwory można pogrupować w następujące kategorie tematyczne: pierwsza wojna światowa, w tym polsko-bolszewicka – m.in. "Grzesznica", Legenda fal", "Pod młotem losu", "Czerwony car i pies", "W duchocie męki"; powstanie chłopskie w Galicji 1946 roku - "Za cenę krwi"; tematyka religijna – m.in. "Kain, tragedia w trzech aktach" i "Tęcza dwóch krain (Bł. Królowa Kinga), utwór sceniczny w pięciu aktach" ; tematyka miłosno-obyczajowa – m.in. "Hetera. Powieść buduarowa", "Romans autora z bohaterką powieści", przy czym ta ostatnia tematyka w twórczości Staśki jest zdecydowanie dominująca i szczególnie popularna w świecie artystów, autorów, dziennikarzy, wydawców.
Z Borzęcinem związany był przez cały okres swojej twórczości aż do śmierci 16 grudnia 1943 roku. Z notatek odautorskich lub redakcyjnych wynika, że większość z utworów było pisanych właśnie tutaj np.: "Hetera. Powieść buduarowa", Borzęcin, 10 maja 1917; "Rumieniec duszy", powieść, Borzęcin 1919; "Kwiaty ziemi", powieść współczesna, Borzęcin 12 II 1920; "Romans autora z bohaterką powieści", Borzęcin, 12 czerwca 1923; "Ludzie skrzydlaci", powieść współczesna, Borzęcin, 4 września 1926; "Przygody leśnej rusałki", powieść, Borzęcin, 24 czerwca 1928. 1
Bibliografia Bara 2 w czasopismach do 1939 roku wymienia 32 publikacje autorstwa Pawła Staśki (w tym 10 utworów i 21 wierszy), kilka recenzji jego twórczości i artykułów o nim. Proza: "Antena pajęczarza. Szkice ołówkiem" , Wiatr Halny (Tarnów) 1931 nr 1,2; "Dzień obłędu", Nowa Reforma (Kraków) 1918 nr 383; "Idylla", Nowości Ilustrowane (Kraków) 1923 nr 3; "Jedna godzina", Nowości Ilustrowane (Kraków) 1923 nr 4,5; "Kres", Nowa Reforma (Kraków) 1918 nr 45-49; "Łąka zbrodni", Nowa Reforma (Kraków) 1918 nr 124; "Obłędny śmiech", Nowa Reforma (Kraków) 1918 nr 560; "Obrazki z wojny", Nowa Reforma (Kraków) 1918 nr 345-347; "Pod młotem losu. Powieść", Nowa Reforma (Kraków) 1918 nr 134-260; "Szalona sielanka. Powieść współczesna", Głos Narodu (Jersey City) 1924 nr 5-51. Wiersze: "Bilans Starego Roku", Głos Ziemi Tarnowskiej 1937 nr 1; "Bohaterowi Żwirce", Lud Katolicki (Kraków) 1932 nr 34; "Budzi się duch", Lud Katolicki (Kraków) 1923 nr 32; "Cymbały", Głos Ziemi Tarnowskiej 1937 nr 3; "Dwie siostry", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 34; "Dzisiejszy świat", Głos Ziemi Tarnowskiej 1937 nr 5-6; "Dziwny człowiek", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 12; "Miejcie nadzieję...", Głos Ziemi Tarnowskiej 1937 nr 2; "Paradoksy. Szkice wierszem", Głos Ziemi Tarnowskiej 1937 nr 23; "Pieśni ludowa", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 23; "Pieśni ludowa", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 7; "Polskie morze", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 26; "Stalowe orły. Pieśń chłopów - żywicieli i obrońców", Kurier Poranny (Warszawa) 1939 nr 131; "Szczęście (Wiejski obrazek)", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 28; "Uwierzcie!", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 11; "W Dzień Narodzenia", Lud Katolicki (Kraków) 1932 nr 47; "W Dzień Narodzenia", Nowa Reforma (Kraków) 1918 nr 574; "Widma", Nowa Reforma (Kraków) 1918 nr 114; "Z Nowym Rokiem!", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 1, "(Z teki Chochoła) "Niewoli ostatki"", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 10; "Zmartwychwstanie", Lud Katolicki (Kraków) 1933 nr 15.

Chociaż niektórzy krytycy literatury zaliczali go do "modelowych grafomanów" na równi z Heleną Mniszkówną, to wymieniają go zaledwie niektóre opracowania dotyczące tego okresu literatury (dwudziestolecie międzywojenne) i to w formie opisu zjawisk literackich.

Andrzej Kozioł, w artykule "Borzęcin - okolica literatów. Takiej wsi nie ma w całej Polsce, może nawet w Europie", o Pawle Staśko napisał: " "literat Staśko", jak go nazywano we wsi. Chmurny, z kosturem w dłoni i wzrokiem wbitym w gościniec, chodził po Borzęcinie. Od czasu do czasu gościł u siebie krakowską bohemę, od czasu do czasu wdawał się w gorączkowe przygody z wiejskimi dziewczętami. Prawdę mówiąc nikt już dzisiaj nie potrafi powiedzieć jakim był pisarzem. Nie wymienia go "Wielka Encyklopedia Powszechna", jego nazwisko rzadko pojawia się we wspomnieniach. We wsi pozostała po nim garść anegdotek (podobno żeniąc się z córką ziemianina, sprowadził przyszłego teścia i pokazał mu dworskie pola jako swoją własność) i pomnik na cmentarzu"3

Józef Bratko w Małej Monografii Borzęcina opisuje aresztowanie Pawła Staśki: "Aresztowanie Pawła Staśki, literata, miało bardzo dramatyczny przebieg. Późną jesienią 1943 roku, odwiedziło go gestapo hitlerowskie z zamiarem aresztowania. Staśko już leżał w łóżku obłożnie chory. Żadne tłumaczenia nie pomogły że chory nie może się ruszyć. Przygotowano furmankę, zabrano Staśkę z łóżka, położono na wozie i przytransportowano go na miejsce zbiórki pod kościół w Borzęcinie Górnym. Tutaj dopiero Staśko, przedstawił oficerowi niemieckiemu, dowodzącemu całą ekspedycją, beznadziejny stan swojego zdrowia i po dłuższym namyśle kazali go Niemcy odwieźć do domu z powrotem. Zmarł 16 grudnia 1943 roku".4

 

  1. Marian Morawczyński, "Od Raby do Wisłoki - szlakami pióra: związki regionu tarnowskiego z literaturą." Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne i Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Dębickiej, Tarnów 1996
  2. Kartoteka Bibliografii Literackiej Zawartości Czasopism Polskich XIX i XX wieku (do roku 1939) stanowiąca jedno z najważniejszych źródeł informacji bibliograficznej w zakresie historii literatury polskiej, a także recepcji literatur obcych w Polsce.
    Rozpoczęta w latach wojny z inicjatywy i pod kierunkiem doc. dra Adama Bara, prowadzona, uzupełniana i korygowana przez wiele lat, od roku 1954 znajduje się w Instytucie Badań Literackich PAN i tu jest udostępniana zainteresowanym.
  3. Andrzej Kozioł, "Borzęcin - okolica literatów. Takiej wsi nie ma w całej Polsce, może nawet w Europie", Wieści nr 36, 1991
  4. Józef Bratko „Mała Monografia Borzęcina 1364 – 1972”, Borzęcin 1975, maszynopis

opracował Janusz Kwaśniak
Share/Save/Bookmark
 
© 2011 Oficjalny Portal Gminy Borzęcin
designed by Mariusz Zawistowicz, Coded by Rafał Bakalarz

Zgodnie z Art.173 ust.4, pkt.3 informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszym portalu, dostosowania ich do indywidualnych potrzeb każdego użytkownika, jak również dla celów statystycznych korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszych serwisów internetowych, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies.
polityka cookies.

Akceptuje cookies na tej stronie.

EU Cookie Directive Module Information